سابقه فعاليت كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان كه با هدف ايجاد امكانات لازم جهت رشد و پرورش فكری و ذوقی كودكان و نوجوانان تاسيس شده است به ميانه دهه چهل شمسی در سال 1344 باز می‌گردد و عرصه فرهنگ، ادب، تعليم و تربيت و هنر ايران در اين سال‌ها شاهد رشد، بالندگی و تكامل  اين نهاد تاثيرگذار بوده است.
كودكان و نوجوانان ديروز ايران زمين با مرغک كانون پرواز را به تجربه نشسته‌اند و امروز به مردان و زنان رشيد، آگاه، انديشمند و فرهيخته‌ای تبديل گشته‌اند  كه امروز ايران به آنان افتخار می‌ورزد.
ميليون‌ها كودک و نوجوان هر روز صفحه‌های كتاب‌های كانون را ورق می‌زنند، پای قصه‌ها و داستان‌ها، تمثيل‌ها و ضرب‌المثل‌های ايرانی می‌نشينند و صفحات پاک ذهن و قلب خويش را با جوهر دانش و آگاهی رقم می‌زنند.
كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان از طريق بيش از 850 مركز فرهنگی ثابت، سيار شهری، سيار روستایی و پستی در سراسر ايران و با ارايه فعاليت‌های فرهنگی، هنری با مخاطبان كودک و نوجوان خود ارتباطی چهره به چهره و نزديک برقرار می‌كند.
مربيان كانون در اين مراكز كه كتابخانه‌هايی با روش باز در آن قرار گرفته است علاوه برامانت دادن كتاب به ارايه 40عنوان فعاليت فرهنگی هنری می‌پردازد.
قصه‌گويی، شعرخوانی، نمايش عروسكی، پخش فيلم، تهيه روزنامه ديواری،  كتاب‌خوانی، نقاشی، سفال‌گری، تكه‌چسبانی، گفت‌وگوهای آزاد و غیره از آن جمله است.
از سوی ديگر آثار فرهنگی، ادبی و هنری توليد شده در اين نهاد مخاطبان گسترده‌ای را در سراسر كشور تحت پوشش خود قرار می‌دهد.
انتشار 140 عنوان كتاب با شمارگانی بيش از 3 ميليون در سال، توليد هزاران دقيقه فيلم‌های كوتاه، بلند، زنده، مستند و پويانمايی، توليد ده‌ها عنوان نوار موسيقی، نمايش عروسكی، سرگرمی‌های سازنده و اسباب بازی و نرم‌افزارهای آموزشی رايانه‌ای از آن جمله به شمار ‌می‌روند.
همچنين برگزاری جشنواره‌های «یک هفته با كانون» (ارايه فعاليت‌های مراكز فرهنگی و هنری)، قصه‌گويی، نمايش عروسكی، كتاب كودک و نوجوان، مطبوعات كودک و نوجوان و جشنواره بين‌المللی پويانمايی از ديگر فعاليت‌های كانون در طول سال است.
كانون زبان ايران نيز كه از زير مجموعه‌های كانون است که با داشتن شعبه‌های زیادی در سراسر كشور كار آموزش زبان‌های فارسی، انگليسی، آلمانی، فرانسوی، اسپانيايی و عربی را برعهده دارد.
اين در حالی است كه تمامی فعاليت‌های عنوان شده از پشتوانه پژوهشی گسترده‌ای برخوردار است كه اين مهم در بخش پژوهش كانون صورت می‌پذيرد.
در عين حال فعاليت‌های كانون پرورش فكری كودكان ونوجوانان تنها به داخل ايران محدود نمی‌شود بلكه همكاری‌های وسيع كانون با نهادهای بين‌المللی و حضور گسترده  آثار اعضا و توليدات فرهنگی و هنری در رقابت‌های هنری جهان از فعاليت‌های بين‌المللی كانون به شمار می‌رود كه از اين راه افتخارات فراوانی نصيب كودكان، نوجوانان، هنرمندان و نويسندگان ايرانی شده است.